Sốt xuất huyết ở trẻ sơ sinh: Dấu hiệu cha mẹ dễ bỏ sót và cách bảo vệ con

Một em bé mới vài tháng tuổi bỗng sốt cao, quấy khóc, kèm ho và sổ mũi. Phần lớn cha mẹ sẽ nghĩ ngay đến cảm cúm thông thường. Nhưng trong mùa dịch, những biểu hiện mờ nhạt ấy đôi khi lại là khởi đầu của một bệnh lý diễn tiến rất nhanh: sốt xuất huyết Dengue. Bệnh hiếm gặp ở nhóm dưới 12 tháng tuổi, song một khi xảy ra thì mức độ nguy hiểm cao hơn hẳn so với trẻ lớn, và việc nhận ra sớm gần như quyết định toàn bộ kết quả điều trị.

Khi nào cần đưa con đi cấp cứu ngay

Với trẻ dưới 12 tháng đang sốt trong vùng có dịch, cha mẹ cần nhanh chóng đưa bé đến cơ sở y tế khi thấy một trong những biểu hiện bất thường như:

• Trẻ li bì, lơ mơ, khó đánh thức, hoặc ngược lại là kích thích, quấy khóc bất thường
• Bỏ bú, bú kém hẳn so với ngày thường
• Nôn ói nhiều, nôn ra máu hoặc dịch màu nâu như bã cà phê
• Đi ngoài phân đen, phân có máu
• Tay chân lạnh, da nổi vân tím, môi tái
• Tiểu rất ít, tã khô nhiều giờ liền
• Co giật
• Chấm xuất huyết dưới da lan rộng, chảy máu mũi hoặc chân răng

Một điểm rất quan trọng là giai đoạn trẻ hạ sốt không đồng nghĩa bệnh đã khỏi. WHO cho biết giai đoạn nguy kịch của sốt xuất huyết có thể xuất hiện khoảng ngày thứ 3–7 kể từ khi bắt đầu có triệu chứng, trong đó thân nhiệt có thể giảm nhưng tình trạng bệnh lại tiến triển nặng. Đây là thời điểm cha mẹ cần theo dõi sát sao các biểu hiện của bé để có các biện pháp xử lý kịp thời.

Sốt xuất huyết ở trẻ sơ sinh là bệnh gì?

Sốt xuất huyết ở trẻ sơ sinh là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra. Ở người lớn và trẻ lớn, bệnh cảnh khá dễ nhận diện. Nhưng ở trẻ vài tháng tuổi, biểu hiện lâm sàng lại không đặc trưng, do đó dễ gây nhầm lẫn và dễ bị bỏ sót.Bệnh diễn tiến từ nhẹ đến nặng. Sốt cao có thể dẫn tới xuất huyết da, xuất huyết niêm mạc và trụy tim mạch nếu không được điều trị kịp thời. Hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh còn non yếu, nên gánh nặng bệnh tật đặt lên cơ thể bé nặng nề hơn nhiều.

Nguyên nhân và con đường lây truyền

Tác nhân gây bệnh là virus Dengue, lây truyền qua vết đốt của muỗi vằn (tên khoa học Aedes aegypti). Cơ chế rất đơn giản: muỗi đốt một người đang mang virus trong máu, sau đó đốt sang trẻ sơ sinh và truyền virus vào cơ thể bé. Loài muỗi này phổ biến ở các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam.

Những yếu tố khiến trẻ dễ mắc và dễ trở nặng:

• Mẹ từng mắc sốt xuất huyết: trẻ có nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn các nhóm khác
• Gia đình đang sống tại hoặc vừa đi du lịch đến khu vực có dịch
• Môi trường quanh nhà nhiều nước đọng, vật chứa nước không đậy nắp, bụi rậm rợp bóng cho muỗi trú
• Trẻ chưa có bất kỳ khả năng nào tự bảo vệ mình trước muỗi, không phủi được, không kêu được

Yếu tố cuối cùng thường bị xem nhẹ. Một em bé nằm nôi giữa trưa hè hoàn toàn thụ động trước muỗi, và muỗi vằn lại là loài đốt ban ngày.

Những dấu hiệu sốt xuất huyết ở trẻ sơ sinh dễ bị bỏ qua

Không thể dựa vào một dấu hiệu riêng lẻ để kết luận trẻ mắc sốt xuất huyết. Tuy nhiên, một số biểu hiện dưới đây là lý do để cha mẹ theo dõi sát hơn.

Trẻ sốt

Sốt là biểu hiện thường gặp của nhiều bệnh ở trẻ nhỏ, bao gồm sốt xuất huyết. Trong những ngày đầu, chỉ dựa vào nhiệt độ thường rất khó phân biệt sốt xuất huyết với các bệnh nhiễm virus khác.

Đặc biệt với trẻ còn rất nhỏ, cha mẹ không nên tự xác định nguyên nhân sốt tại nhà. Khi trẻ sơ sinh xuất hiện sốt hoặc có biểu hiện bất thường kèm theo, nên liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn.

Bú kém hoặc bỏ bú 

Bé đang bú bình thường nhưng đột nhiên bú ít, bú ngắt quãng, nhanh mệt hoặc từ chối bú là thay đổi cha mẹ không nên bỏ qua. Bú kém không phải dấu hiệu riêng của sốt xuất huyết nhưng nếu xuất hiện cùng sốt, nôn, mệt nhiều hoặc tiểu ít, trẻ cần được kiểm tra để xác định nguyên nhân.

Quấy khóc hoặc mệt hơn bình thường 

Trẻ có thể ngủ nhiều bất thường, phản ứng chậm hơn, khó đánh thức hoặc ngược lại bứt rứt, quấy khóc nhiều và khó dỗ. Nếu những thay đổi này xuất hiện rõ rệt khi trẻ đang sốt, cha mẹ cần đặc biệt chú ý.

Nôn nhiều 

Trớ một lượng nhỏ sau bú khá thường gặp ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, nôn lặp lại nhiều lần, bú vào lại nôn hoặc tình trạng nôn đi kèm mệt mỏi, bỏ bú là những biểu hiện cần được đánh giá.

Tiểu ít hơn 

Tã ướt ít hơn bình thường có thể là dấu hiệu trẻ đang nhận không đủ dịch hoặc gặp vấn đề liên quan đến tình trạng sức khỏe. Cha mẹ có thể theo dõi số lần thay tã, mức độ tỉnh táo và khả năng bú để cung cấp thêm thông tin cho bác sĩ khi đưa trẻ đi khám.

Hạ sốt không đồng nghĩa với bệnh đã khỏi 

Đây là một trong những điều cha mẹ cần lưu ý khi theo dõi sốt xuất huyết. Ở một số trường hợp, giai đoạn cần đặc biệt theo dõi có thể xuất hiện khi nhiệt độ bắt đầu giảm. Vì vậy, thấy bé hết sốt chưa phải là căn cứ để kết luận trẻ đã hồi phục hoàn toàn.Trong những ngày tiếp theo, cha mẹ vẫn cần quan sát tình trạng bú, mức độ tỉnh táo, số lần đi tiểu, tình trạng nôn và các biểu hiện bất thường khác của bé.Những biểu hiện trên không chỉ gặp ở sốt xuất huyết mà còn có thể liên quan đến các tình trạng sức khỏe khác. Vì vậy, mục đích của việc nhận biết dấu hiệu cảnh báo là giúp cha mẹ đưa bé đi đánh giá y tế kịp thời, không phải để tự chẩn đoán bệnh tại nhà.

Vì sao bệnh dễ bị chẩn đoán nhầm?

Biểu hiện ở trẻ sơ sinh dễ bị nhầm với nhiễm trùng huyết, viêm màng não, nhiễm trùng đường hô hấp, nhiễm khuẩn đường tiêu hóa và nhiều bệnh lý khác. Hệ quả là cha mẹ chủ quan, trẻ nhập viện trễ, việc xử trí không kịp thời.

Khi nghi ngờ trẻ bị sốt xuất huyết, cha mẹ nên làm gì?

Đưa trẻ đi khám để xác định nguyên nhân

Triệu chứng của sốt xuất huyết ở trẻ nhỏ có thể giống nhiều bệnh nhiễm trùng khác. Bác sĩ sẽ dựa vào tình trạng thực tế của trẻ, yếu tố dịch tễ và các xét nghiệm phù hợp nếu cần để đánh giá. Cha mẹ nên cung cấp những thông tin như thời điểm trẻ bắt đầu sốt, mức độ bú, tình trạng nôn, số lần đi tiểu và những thay đổi bất thường đã quan sát được.

Không tự ý sử dụng thuốc 

Trẻ sơ sinh cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào. Cha mẹ không nên tự tăng liều, đổi thuốc hoặc sử dụng thuốc theo kinh nghiệm của người khác.
Với trường hợp nghi ngờ sốt xuất huyết, việc sử dụng thuốc nên thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Theo dõi những thay đổi của trẻ

Trong trường hợp bác sĩ cho phép tiếp tục theo dõi tại nhà, cha mẹ có thể ghi lại:

• Thời điểm và mức nhiệt độ của bé.
• Số cữ bú và mức độ bú.
• Số lần nôn.
• Số tã ướt.
• Mức độ tỉnh táo và phản ứng của trẻ.
• Các biểu hiện mới xuất hiện.

Một bản ghi đơn giản có thể giúp cha mẹ nhận ra sự thay đổi và cung cấp thông tin rõ ràng hơn khi tái khám.

Cách phòng sốt xuất huyết cho trẻ sơ sinh

Với trẻ còn quá nhỏ, phòng muỗi đốt là một trong những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ tiếp xúc với virus Dengue.

Chống muỗi đốt cho trẻ

• Cho trẻ ngủ màn cả ban ngày lẫn ban đêm, vì muỗi vằn hoạt động mạnh vào ban ngày
• Mặc cho trẻ quần áo dài tay, sáng màu; các loại đồ sơ sinh chất liệu thoáng mát giúp che chắn mà bé vẫn dễ chịu trong ngày hè
• Dùng màn hoặc lưới chắn muỗi cho nôi, cũi và xe đẩy
• Cho trẻ chơi ở nơi sáng sủa, thoáng gió, tránh góc tối ẩm thấp
• Sử dụng biện pháp chống muỗi phù hợp với độ tuổi: Nếu muốn sử dụng sản phẩm chống côn trùng trực tiếp trên da trẻ, cha mẹ cần kiểm tra rõ độ tuổi sử dụng và làm theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc nhân viên y tế.

Diệt muỗi, diệt lăng quăng quanh nhà

• Đậy kín tất cả dụng cụ chứa nước sinh hoạt
• Thay nước bình hoa, bát kê chân chạn ít nhất mỗi tuần một lần
• Lật úp vật dụng phế thải có thể đọng nước: vỏ xe cũ, chậu vỡ, gáo dừa, vỏ hộp
• Khơi thông cống rãnh, dọn nơi bùn lầy nước đọng quanh nhà
• Phát quang bụi rậm, giữ nhà cửa thoáng sáng để muỗi không có chỗ trú
• Thả cá vào bể chứa nước lớn để diệt lăng quăng
• Hưởng ứng các chiến dịch phun hóa chất diệt muỗi tại địa phương

Bảo vệ cả gia đình, không riêng em bé

Trẻ sơ sinh không thể được bảo vệ nếu người lớn trong nhà vẫn là nguồn lây. Cha mẹ, ông bà, người giúp việc chăm bé đều cần chủ động phòng muỗi cho chính mình. Hạn chế đưa trẻ đến vùng đang có dịch, và nếu buộc phải đi thì chuẩn bị màn chắn cho xe đẩy, nôi ngủ.

Về vắc xin sốt xuất huyết, đối tượng chỉ định được quy định theo độ tuổi, và trẻ sơ sinh chưa thuộc nhóm được tiêm. Cách gián tiếp bảo vệ bé là các thành viên đủ điều kiện trong gia đình chủ động tiêm chủng sau khi tham vấn bác sĩ, qua đó giảm nguồn lây trong nhà.

Song song đó, việc duy trì dinh dưỡng và sức đề kháng cho cả nhà cũng giúp mọi người hồi phục tốt hơn khi ốm. Riêng với bé, sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng nền tảng; khi bé bước vào tuổi ăn dặm, cha mẹ có thể tham khảo thêm nhóm sữa và thực phẩm cho bé phù hợp theo từng giai đoạn.

Giải đáp các thắc mắc thường gặp

Trẻ hết sốt có nghĩa là đã khỏi sốt xuất huyết không? 

Không thể dựa riêng vào việc hết sốt để xác định trẻ đã khỏi bệnh. Một số dấu hiệu cảnh báo có thể xuất hiện khi nhiệt độ bắt đầu giảm, vì vậy cha mẹ vẫn cần tiếp tục theo dõi tình trạng của bé và thực hiện lịch tái khám nếu được chỉ định.

Có thể tự nhận biết sốt xuất huyết ở trẻ sơ sinh tại nhà không?

Không nên tự chẩn đoán dựa trên biểu hiện bên ngoài. Sốt, bú kém, nôn hoặc quấy khóc có thể gặp trong nhiều bệnh lý ở trẻ nhỏ. Nếu nghi ngờ trẻ mắc sốt xuất huyết hoặc trẻ có những biểu hiện bất thường, cha mẹ nên đưa bé đến cơ sở y tế để được kiểm tra.

Trẻ từng mắc sốt xuất huyết có thể mắc lại không?

Virus Dengue có nhiều týp huyết thanh. Vì vậy, người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có khả năng mắc bệnh trở lại. Các biện pháp phòng muỗi nên được duy trì thường xuyên, kể cả sau khi trẻ đã hồi phục.

Kết luận

Sốt xuất huyết ít xảy ra với trẻ sơ sinh, nhưng khi xảy ra thì diễn tiến nhanh và triệu chứng mờ nhạt, khiến việc phát hiện muộn trở thành rủi ro lớn nhất. Khi trẻ sơ sinh sốt hoặc có biểu hiện bất thường, cha mẹ nên chủ động liên hệ cơ sở y tế để được tư vấn và đánh giá phù hợp.

Lưu ý

Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị của bác sĩ. Khi trẻ sơ sinh sốt hoặc có dấu hiệu sức khỏe bất thường, cha mẹ nên tham khảo nhân viên y tế

Bài viết liên quan:

>>> Dịch Chồng Dịch Mùa Mưa: Mẹ Cần Làm Gì Để Bảo Vệ Bé Khỏi Tay Chân Miệng, Sốt Xuất Huyết?

>>> Mùa nồm và sức khỏe trẻ nhỏ: Cách phòng tránh toàn diện cho gia đình có con nhỏ