Thiếu cân ảnh hưởng đến khả năng thụ thai như thế nào?

Không chỉ thừa cân, thiếu cân cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình rụng trứng và khả năng thụ thai ở một số phụ nữ. Khi cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng, chu kỳ kinh nguyệt và hoạt động nội tiết có thể bị gián đoạn. Vậy thiếu cân ảnh hưởng đến khả năng sinh sản như thế nào và các mẹ cần chuẩn bị gì trước khi mang thai? 

Thiếu cân ảnh hưởng đến khả năng thụ thai như thế nào?

Thiếu cân không phải là nguyên nhân duy nhất gây khó thụ thai. Tuy nhiên, khi BMI thấp đi kèm với tình trạng thiếu năng lượng, giảm cân quá mức hoặc vận động cường độ cao, hoạt động của trục nội tiết điều hòa sinh sản có thể bị ảnh hưởng. Hệ quả là quá trình phát triển nang noãn và rụng trứng có thể diễn ra không đều, làm giảm cơ hội thụ thai trong một số trường hợp.

Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là con số trên cân mà còn là tình trạng dinh dưỡng, mức năng lượng cung cấp cho cơ thể và chu kỳ kinh nguyệt.

Vì sao thiếu cân có thể khiến rụng trứng không đều?

1. Thiếu năng lượng làm gián đoạn hoạt động nội tiết

Khi cơ thể thường xuyên nhận được ít năng lượng hơn nhu cầu, đặc biệt trong trường hợp ăn kiêng nghiêm ngặt, sụt cân hoặc tập luyện quá sức, hoạt động của vùng dưới đồi – tuyến yên – buồng trứng có thể bị ảnh hưởng.

Một trong những biểu hiện có thể gặp là giảm hoặc rối loạn tín hiệu hormone cần thiết cho quá trình phát triển nang noãn và rụng trứng. Tình trạng này có thể dẫn đến kinh nguyệt thưa hoặc mất kinh và làm giảm khả năng thụ thai do rụng trứng không đều.

2. Rối loạn hormone có thể khiến kinh nguyệt không đều

Kinh nguyệt không đều không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ thiếu cân. Tuy nhiên, giảm cân, tăng hoặc giảm cân đáng kể và tập luyện quá sức đều có thể liên quan đến rối loạn chức năng rụng trứng.

Mẹ có thể nhận thấy chu kỳ kinh kéo dài hơn bình thường, kinh nguyệt thưa hoặc mất kinh. Khi thời điểm rụng trứng trở nên khó dự đoán, việc xác định khoảng thời gian dễ thụ thai cũng khó khăn hơn.

Nếu tình trạng này kéo dài, mẹ nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì chỉ cố gắng tăng cân tại nhà.

3. Lượng mỡ cơ thể quá thấp có thể ảnh hưởng đến tín hiệu sinh sản

Mô mỡ có vai trò trong nhiều quá trình chuyển hóa và nội tiết. Tuy nhiên, không có một tỷ lệ mỡ cơ thể cố định nào có thể dùng để xác định một phụ nữ có rụng trứng bình thường hay không.

Do đó, thay vì chỉ tập trung vào tỷ lệ mỡ, mẹ nên chú ý đến tổng thể: cân nặng có ổn định không, chế độ ăn có đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng không, có đang sụt cân hoặc tập luyện quá sức không và chu kỳ kinh nguyệt có đều không.

BMI bao nhiêu được coi là thiếu cân?

BMI (Body Mass Index) là chỉ số được tính dựa trên cân nặng và chiều cao, thường được sử dụng để sàng lọc tình trạng cân nặng ở người trưởng thành.

Công thức:

BMI = Cân nặng (kg) / [Chiều cao (m)]²

Theo phân loại BMI dành cho người trưởng thành từ 20 tuổi, BMI dưới 18,5 được xếp vào nhóm thiếu cân; BMI từ 18,5 đến dưới 25 thuộc nhóm cân nặng khỏe mạnh.

Ví dụ, một mẹ cao 1,6 m và nặng 45 kg có BMI:

BMI = 45 / (1,6 × 1,6) ≈ 17,6

Như vậy, chỉ số này thuộc nhóm thiếu cân.

Tuy nhiên, BMI chỉ là một công cụ sàng lọc và không phản ánh đầy đủ tình trạng dinh dưỡng, thành phần cơ thể hay khả năng sinh sản. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào BMI để kết luận một người có vấn đề về khả năng thụ thai.

BMI trước mang thai và mức tăng cân trong thai kỳ

Nếu đã mang thai, BMI trước khi mang thai được sử dụng để tham khảo mức tăng cân phù hợp trong thai kỳ.

Với thai đơn, CDC (Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ) hiện khuyến nghị tổng mức tăng cân khoảng:

• BMI dưới 18,5: 12,7–18,1 kg.
• BMI 18,5–24,9: 11,3–15,9 kg.
• BMI 25–29,9: 6,8–11,3 kg.
• BMI từ 30 trở lên: 5–9,1 kg.

Đây là khoảng tham khảo chung. Mức tăng cân thực tế còn phụ thuộc vào sức khỏe của mẹ, tình trạng thai kỳ và sự phát triển của thai nhi. Mẹ nên theo dõi cân nặng trong thai kỳ cùng bác sĩ hoặc nhân viên y tế.

Dấu hiệu cho thấy thiếu cân có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản

Nếu đang mong con, mẹ nên chú ý hơn đến tình trạng sức khỏe khi thiếu cân đi kèm những biểu hiện như:

• Kinh nguyệt thưa hoặc mất kinh: Chu kỳ kéo dài bất thường hoặc không xuất hiện kinh trong một khoảng thời gian.
• Sụt cân không chủ ý: Cân nặng giảm mà không có chủ đích, đặc biệt khi kèm mệt mỏi hoặc suy nhược.
• Ăn uống không đủ nhu cầu: Thường xuyên ăn kiêng, bỏ bữa hoặc hạn chế nhiều nhóm thực phẩm.
• Tập luyện quá sức: Mức vận động cao nhưng không bổ sung đủ năng lượng.
• Khó tăng cân hoặc tiếp tục giảm cân dù đã cố gắng điều chỉnh chế độ ăn.

Những dấu hiệu trên không đủ để xác định nguyên nhân gây rối loạn rụng trứng. Nếu kinh nguyệt bất thường hoặc mất kinh kéo dài, mẹ nên được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân phù hợp.

Nguy cơ khi mang thai trong tình trạng thiếu cân

Thiếu cân trước khi mang thai có thể liên quan đến một số kết cục thai kỳ bất lợi, trong đó có tăng nguy cơ sinh non và trẻ sơ sinh nhẹ cân. Mức độ nguy cơ còn phụ thuộc vào tình trạng dinh dưỡng, nguyên nhân thiếu cân và sức khỏe tổng thể của mẹ.

Vì vậy, nếu đang thiếu cân và có kế hoạch mang thai, mẹ nên chủ động đánh giá tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe trước khi thụ thai thay vì cố gắng tăng cân thật nhanh.

Mục tiêu không phải chỉ là tăng số cân trên bàn cân mà là cải thiện tình trạng dinh dưỡng và đảm bảo cơ thể có đủ năng lượng cho quá trình mang thai.

Cách tăng cân lành mạnh trước khi mang thai

Bổ sung thực phẩm giàu năng lượng và dưỡng chất

Thay vì chỉ tăng lượng thức ăn trong một bữa, mẹ có thể lựa chọn những thực phẩm vừa giàu năng lượng vừa cung cấp nhiều dưỡng chất như:

• Bơ và các loại hạt.
• Dầu thực vật phù hợp, chẳng hạn dầu ô liu.
• Sữa và các sản phẩm từ sữa.
• Trứng.
• Thịt, cá và các nguồn protein khác.
• Ngũ cốc và các loại đậu.

Mỗi bữa nên kết hợp đa dạng nhóm thực phẩm để cung cấp đủ protein, carbohydrate, chất béo, vitamin và khoáng chất.

Nếu khó ăn nhiều trong một lần, mẹ có thể chia thành nhiều bữa nhỏ. Các bữa phụ có thể lựa chọn sữa chua, sữa, sinh tố hoặc các loại hạt tùy nhu cầu và khả năng dung nạp.

Không nên cố tăng cân bằng cách phụ thuộc vào đồ ăn nhiều đường, nhiều chất béo nhưng nghèo dinh dưỡng. Mục tiêu là tăng cân từ từ và cải thiện chất lượng khẩu phần.

Điều chỉnh vận động và nghỉ ngơi

Nếu đang tập luyện cường độ cao nhưng lại sụt cân hoặc có kinh nguyệt không đều, mẹ nên xem xét lại mức vận động và lượng năng lượng nạp vào.

Đặc biệt, tình trạng tập luyện quá mức kết hợp với thiếu năng lượng có thể liên quan đến rối loạn chức năng rụng trứng.

Mẹ nên ưu tiên chế độ vận động phù hợp với thể trạng, ăn đủ năng lượng và duy trì thời gian nghỉ ngơi hợp lý. Nếu đang giảm cân, mất kinh hoặc khó tăng cân, nên trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi đáng kể chế độ tập luyện.

Bổ sung vi chất và theo dõi sức khỏe

Chuẩn bị dinh dưỡng trước mang thai không chỉ là tăng cân. Mẹ cũng nên chú ý đến các vi chất cần thiết và trao đổi với bác sĩ về nhu cầu bổ sung.

Axit folic đặc biệt quan trọng trước khi mang thai. Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ khuyến nghị phụ nữ có khả năng mang thai sử dụng ít nhất 400 mcg axit folic mỗi ngày; Tổ chức Y tế Thế giới WHO cũng khuyến nghị 400 mcg axit folic mỗi ngày từ khi bắt đầu cố gắng thụ thai đến hết 12 tuần thai.

Một số trường hợp có nguy cơ cao về dị tật ống thần kinh có thể cần liều axit folic cao hơn theo chỉ định của bác sĩ. Vì vậy, mẹ không nên tự tăng liều nếu chưa được tư vấn.

Đối với sắt, vitamin D và các vi chất khác, nhu cầu bổ sung phụ thuộc vào khẩu phần ăn, tình trạng thiếu hụt và sức khỏe của từng người. Mẹ nên được đánh giá và tư vấn phù hợp thay vì tự dùng nhiều loại thực phẩm bổ sung cùng lúc.

Khi nào các mẹ thiếu cân nên đi khám?

Mẹ nên cân nhắc thăm khám trước khi mang thai nếu:

• Cân nặng tiếp tục giảm mà không rõ nguyên nhân.
• Kinh nguyệt không đều hoặc mất kinh.
• Đã điều chỉnh chế độ ăn nhưng vẫn rất khó tăng cân.
• Có dấu hiệu ăn uống hạn chế hoặc nghi ngờ rối loạn ăn uống.
• Tập luyện nhiều nhưng thường xuyên mệt mỏi, sụt cân hoặc rối loạn kinh nguyệt.
• Đã cố gắng mang thai nhưng gặp khó khăn và có dấu hiệu gợi ý rối loạn rụng trứng.

Bác sĩ có thể đánh giá tiền sử kinh nguyệt, cân nặng, chế độ ăn, mức độ vận động và các nguyên nhân khác có thể ảnh hưởng đến rụng trứng. Rối loạn rụng trứng có nhiều nguyên nhân khác nhau nên không nên mặc định tất cả đều do thiếu cân.

Câu hỏi thường gặp

Người có vóc dáng gầy, khó tăng cân có cần lo lắng không?

Không phải cứ gầy là khó mang thai. Nếu cân nặng ổn định, chế độ ăn đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và chu kỳ kinh nguyệt đều đặn, mẹ vẫn có thể rụng trứng bình thường.

Điều đáng lưu ý hơn là tình trạng sụt cân không chủ ý, thiếu năng lượng, mất kinh hoặc kinh nguyệt bất thường. Khi có những dấu hiệu này, mẹ nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Tăng cân nhanh có giúp thụ thai nhanh hơn không?

Không. Tăng cân nhanh không đồng nghĩa với việc khả năng thụ thai sẽ được cải thiện nhanh chóng.

Nếu đang thiếu cân, mẹ nên hướng đến việc bổ sung đủ năng lượng và dưỡng chất, đồng thời điều chỉnh lối sống phù hợp. Khi có rối loạn kinh nguyệt hoặc khó tăng cân kéo dài, việc tìm nguyên nhân quan trọng hơn việc cố gắng tăng cân thật nhanh.

BMI thấp nhưng kinh nguyệt đều có ảnh hưởng đến khả năng thụ thai không?

BMI thấp có thể là một yếu tố cần lưu ý, nhưng không thể chỉ dựa vào BMI để kết luận khả năng thụ thai. BMI là chỉ số sàng lọc và cần được xem xét cùng tình trạng dinh dưỡng, cân nặng theo thời gian và sức khỏe sinh sản.

Thiếu cân có cần uống thêm sắt và vitamin D không?

Không phải tất cả phụ nữ thiếu cân đều cần bổ sung sắt hoặc vitamin D với liều giống nhau. Nhu cầu phụ thuộc vào khẩu phần ăn, tình trạng thiếu hụt và các yếu tố sức khỏe khác.

Mẹ nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xác định có cần bổ sung hay không và lựa chọn liều phù hợp.

Chuẩn bị thể trạng tốt để đón con yêu

Thiếu cân có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai nếu đi kèm tình trạng thiếu năng lượng hoặc rối loạn rụng trứng. Tuy nhiên, các mẹ có vóc dáng gầy nhưng cân nặng ổn định và kinh nguyệt đều đặn không cần quá lo lắng. Hãy chú trọng ăn uống đủ chất, tăng cân hợp lý, nghỉ ngơi đầy đủ và thăm khám khi có dấu hiệu bất thường. Những thay đổi này sẽ giúp mẹ chuẩn bị sức khỏe tốt hơn cho hành trình chào đón bé yêu. 

Bài viết liên quan

>>> Thừa Cân Có Khó Mang Thai Không? Cách Kiểm Soát Cân Nặng Trước Khi Thụ Thai

>>> Cân nặng ảnh hưởng thế nào đến khả năng mang thai

>>> Danh sách Vitamin và khoáng chất cần bổ sung trước khi mang thai