15 bệnh trẻ nhỏ hay mắc khi vào hè: nhận diện sớm, phòng ngừa đúng cách

Bài viết dưới đây hệ thống lại 15 bệnh trẻ em thường mắc trong mùa nắng nóng, kèm dấu hiệu để cha mẹ đối chiếu, mốc cảnh báo cần đưa con đến bệnh viện và những việc nên làm để phòng bệnh chủ động.

Vì sao mùa hè trẻ dễ ốm hơn?

Nóng ẩm là môi trường thuận lợi cho virus, vi khuẩn

Nhiệt độ cao đi kèm độ ẩm lớn trong không khí tạo điều kiện để các tác nhân gây bệnh sinh sôi nhanh. Nhóm chịu ảnh hưởng rõ nhất là người già, trẻ em và phụ nữ mang thai, những đối tượng có sức đề kháng kém hơn mặt bằng chung.

Miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện

Trẻ nhỏ dễ mắc bệnh nhất bởi hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn chỉnh. Cùng một tác nhân, người lớn có thể chỉ mệt vài ngày nhưng trẻ lại dễ diễn tiến nặng, đặc biệt ở nhóm dưới 5 tuổi.

Chênh lệch nhiệt độ trong và ngoài phòng điều hòa

Mùa hè, nhiệt độ ngoài trời có thể lên tới khoảng 38 đến 42 độ C, trong khi phòng điều hòa chỉ khoảng 20 đến 25 độ C. Khoảng chênh quá lớn khiến cơ thể trẻ không kịp thích nghi, gây giãn nở không đều của phế quản và dẫn tới các bệnh đường hô hấp.

Nếp sinh hoạt hè cũng làm tăng rủi ro

• Thực phẩm nhanh ôi thiu, bảo quản không đúng cách.
• Trẻ nghỉ hè, sinh hoạt tập thể, đi bơi, đi du lịch nên tiếp xúc nhiều nguồn lây hơn.
• Ra mồ hôi liên tục, da bí bách nếu vệ sinh không kịp.

Bảng đối chiếu nhanh 15 bệnh mùa hè ở trẻ

15 bệnh mùa hè thường gặp ở trẻ em

1. Cảm lạnh thông thường

Thủ phạm chính là các virus đường hô hấp, phổ biến nhất là Rhinovirus. Mỗi trẻ có thể nhiễm cảm lạnh tới 8 lần mỗi năm, nhiều nhất vào đầu hoặc cuối mùa hè, tức thời điểm giao mùa.

Biểu hiện thường nhẹ: hắt xì nhiều lần, đau vùng họng và cổ, mệt mỏi, chán ăn. Tuy vậy, không nên chủ quan vì khoảng 20 đến 25% trẻ bị cảm lạnh có thể diễn tiến thành viêm phổi. Với trẻ đã có nền hen suyễn, 80% trường hợp cảm lạnh sẽ khởi phát cơn hen.

2. Sốt virus (sốt siêu vi)

Nhiều loại virus gây ra tình trạng này, phổ biến nhất là nhóm virus đường hô hấp. Trẻ sốt cao, đau mỏi người, hắt hơi, sổ mũi, ho. Từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 4 của bệnh, trên da xuất hiện các ban đỏ mịn, đây là đặc điểm giúp cha mẹ nhận ra.

Chăm sóc tại nhà tập trung vào bù nước, bù điện giải, bảo đảm dinh dưỡng và hạ sốt đúng liều theo cân nặng. Khi trẻ đau đầu, nôn nhiều, co giật hoặc mất ý thức, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.

3. Viêm họng

Nguyên nhân có thể là Adenovirus, Rhinovirus hoặc vi khuẩn như liên cầu khuẩn. Trẻ sổ mũi, hắt hơi, ho, sưng đau cổ họng khiến việc nuốt và hít thở khó khăn hơn.

Mốc cần lưu ý: sau 5 đến 7 ngày triệu chứng không đỡ, kèm sốt cao trên 38,5 độ C, cha mẹ nên đưa con đi khám thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà.

4. Viêm xoang

Bệnh khởi phát từ virus, vi khuẩn, nấm, khói bụi, chất gây dị ứng, hoặc từ bất thường cấu tạo mũi xoang như vẹo vách ngăn, lệch vách ngăn, gai vách ngăn.

Trẻ đau vùng mặt, nghẹt mũi, chảy dịch hoặc mủ mũi, sốt, kèm đau đầu, mệt mỏi, ho và cảm giác nặng, đau nhức hai bên tai. Nếu điều trị không đúng và không kịp thời, viêm xoang có thể dẫn tới viêm tai giữa, viêm thanh khí phế quản, áp xe dưới màng xương, áp xe ổ mắt, viêm tắc tĩnh mạch, viêm màng não.

5. Tiêu chảy cấp

Tiêu chảy cấp là tình trạng tiêu chảy kéo dài dưới 14 ngày, hay gặp ở trẻ dưới 5 tuổi. Tác nhân gồm virus, vi khuẩn và ký sinh trùng đường ruột.

Trẻ đi ngoài 3 đến 5 lần mỗi ngày, có trường hợp hơn 10 lần, kèm đau bụng, buồn nôn và nôn. Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để bác sĩ đánh giá mức độ mất nước và bù nước điện giải bằng đường uống. Chỉ truyền dịch khi trẻ mất nước nặng, nôn nhiều, không ăn uống được và phải có chỉ định của bác sĩ. Trong giai đoạn hồi phục, việc chọn thực phẩm dinh dưỡng dễ tiêu và chia nhỏ bữa giúp trẻ lấy lại sức nhanh hơn.

6. Ngộ độc thực phẩm

Nguyên nhân đến từ thực phẩm hoặc nguồn nước nhiễm virus như Norovirus, virus viêm gan A, hoặc vi khuẩn như Salmonella, Listeria, Campylobacter, Staphylococcus aureus. Mùa hè là thời điểm nguy cơ cao nhất do nhiệt độ cao, thức ăn bảo quản không kỹ, chế biến chưa bảo đảm.

Chỉ sau vài giờ ăn phải thực phẩm nhiễm độc, trẻ đã có thể buồn nôn, nôn ra máu, đau bụng, đi ngoài nhiều lần, sốt cao, đau đầu, ớn lạnh. Ở trẻ dưới 5 tuổi, triệu chứng thường rất nặng với mạch đập nhanh, mệt lả, co giật. Biến chứng có thể gặp gồm viêm ruột thừa cấp tính và trụy tim mạch.

7. Tay chân miệng

Bệnh do nhóm virus đường ruột gây ra, dễ bùng phát ở nơi tập trung đông trẻ như nhà trẻ, khu vui chơi. Dấu hiệu điển hình là sốt, loét miệng, phỏng nước ở lòng bàn tay, bàn chân, mông, đầu gối; trẻ bỏ ăn, chảy nhiều nước miếng.

Cần đưa trẻ đi viện ngay khi xuất hiện dấu hiệu nặng: giật mình chới với, sốt cao khó hạ, run chi, thở nhanh, li bì. Đây là những chỉ điểm của biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp. Do chưa có vắc xin phổ biến rộng rãi cho bệnh này ở nhiều nơi, phòng bệnh chủ yếu dựa vào vệ sinh tay và khử khuẩn đồ chơi.

8. Sốt xuất huyết Dengue

Virus Dengue lây qua muỗi vằn Aedes aegypti. Trẻ sốt cao đột ngột và kéo dài, kèm đau đầu, đau hốc mắt, đau nhức cơ khớp, da xung huyết, nôn, có thể xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng hoặc chảy máu cam.

9. Viêm não Nhật Bản

Còn được gọi là viêm não mùa hè, bệnh lây qua muỗi Culex và có cao điểm vào tháng 5, 6, 7. Nhóm nguy cơ cao là trẻ chưa tiêm hoặc tiêm chưa đủ mũi vắc xin.

Bệnh khởi phát bằng sốt cao đột ngột trên 39 độ C, kèm đau đầu, đau bụng, buồn nôn; thể ác tính có thể tiến triển trong 24 giờ với co giật, hôn mê.

10. Thủy đậu

Do virus Varicella Zoster gây ra, phổ biến ở trẻ 2 đến 10 tuổi, lây qua đường hô hấp và tiếp xúc dịch nốt phỏng. Sau 10 đến 20 ngày ủ bệnh, trẻ sốt, đau đầu, uể oải, chán ăn, rồi nổi hồng ban và mụn nước. Khoảng 7 đến 10 ngày sau, mụn nước vỡ, khô lại và bong vảy.

Phần lớn trẻ hồi phục thuận lợi, nhưng nếu chậm trễ xử trí có thể gặp nhiễm trùng da, nhiễm trùng huyết, zona thần kinh, viêm tiểu não, viêm màng não, viêm phổi. Bệnh hiện đã có vắc xin phòng ngừa.

11. Sởi

Sởi lây qua đường hô hấp, từ dịch tiết mũi họng phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, và rất dễ bùng thành dịch. Biểu hiện đặc trưng gồm sốt, viêm long đường hô hấp, mắt đỏ, nổi hạch, chảy mũi và phát ban mọc theo thứ tự từ sau tai lan ra mặt rồi toàn thân.

Biến chứng đáng ngại là viêm phổi, viêm giác mạc, viêm tai giữa, tiêu chảy kéo dài, suy dinh dưỡng. Hiện chưa có thuốc điều trị sởi đặc hiệu, nên tiêm vắc xin từ 9 tháng tuổi là hướng phòng bệnh được khuyến cáo.

12. Quai bị

Virus quai bị lây qua giọt bắn. Trẻ sốt, sưng đau tuyến nước bọt mang tai một hoặc hai bên, đau tăng khi nhai và nuốt. Biến chứng có thể gặp gồm viêm tinh hoàn ở bé trai, viêm buồng trứng ở bé gái, viêm tụy, viêm màng não. Bệnh đã có vắc xin phối hợp sởi, quai bị, rubella.

13. Viêm màng não do não mô cầu

Vi khuẩn Neisseria meningitidis gây bệnh, phổ biến nhất ở trẻ dưới 5 tuổi, tiến triển rất nhanh và có thể gây tử vong chỉ sau 24 giờ nếu không phát hiện, điều trị kịp thời. Thời gian ủ bệnh trung bình 1 đến 10 ngày, sau đó biểu hiện đa dạng: viêm mũi họng, nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não.

14. Rôm sảy và các vấn đề da mùa nóng

Rôm sảy hay gặp ở trẻ dưới 3 tuổi. Nắng nóng khiến cơ thể tiết nhiều mồ hôi để điều tiết nhiệt, trong khi tuyến mồ hôi của trẻ chưa hoàn thiện nên mồ hôi ứ đọng và phát thành nốt rôm.

Vị trí thường gặp là lưng, cổ, ngực, đầu, những vùng đổ nhiều mồ hôi và tích bụi bẩn. Rôm mọc thành đám với các nốt li ti màu hồng đỏ, đầu mụn có nước hoặc mủ trắng, khiến trẻ ngứa ngáy và quấy khóc. Trẻ gãi nhiều dễ trầy xước dẫn tới chốc lở, viêm nang lông, nhọt. Việc tắm rửa hằng ngày với sản phẩm dịu nhẹ và chọn sữa tắm gội phù hợp với da nhạy cảm giúp giảm bít tắc lỗ chân lông.

15. Say nắng và mất nước

Trẻ em rất nhạy cảm với nhiệt. Khi nhiệt độ ngoài trời vượt 40 độ C, cơ thể phản ứng bằng cách giãn mạch máu và tiết nhiều mồ hôi. Nếu điều hòa thân nhiệt không theo kịp, trẻ sẽ mất nước, da nóng và ửng đỏ, sốt cao, nặng hơn là co giật.

Tình trạng mất nước cũng thường gặp khi trẻ chơi ngoài trời và đổ mồ hôi nhiều mà không được bù đủ. Dấu hiệu nhận biết gồm niêm mạc khô, da giảm đàn hồi, mệt lả. Khi thấy các biểu hiện này, cần đưa trẻ vào nơi mát, nới rộng quần áo, chườm mát, bù nước và điện giải; gọi cấp cứu nếu trẻ có rối loạn ý thức.

Dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay

Đây là phần cha mẹ nên ghi nhớ kỹ nhất. Ngừng theo dõi tại nhà và đưa con đi khám ngay khi có bất kỳ dấu hiệu nào sau:

1. Sốt cao liên tục trên 39 độ C, không đáp ứng thuốc hạ sốt.
2. Co giật, li bì, khó đánh thức, giật mình chới với.
3. Nôn nhiều, không ăn uống được, có dấu hiệu mất nước như môi khô, mắt trũng, tiểu ít, khóc không ra nước mắt.
4. Thở nhanh, thở rút lõm lồng ngực, tím tái.
5. Xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng.
6. Phát ban bất thường kèm sốt cao.
7. Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt, cần khám ngay, không trì hoãn.

Cách phòng bệnh mùa hè cho trẻ

Tiêm vắc xin đầy đủ và đúng lịch

Phần lớn bệnh mùa hè như sởi, thủy đậu, viêm não Nhật Bản, viêm màng não do não mô cầu đều đã có vắc xin dự phòng. Ngoài ra còn có vắc xin cúm, phế cầu, Rotavirus, tả, thương hàn, viêm gan A. Nguyên tắc chung là tiêm đủ mũi, nhắc lại đúng lịch và chủ động tiêm trước mùa dịch thay vì đợi dịch bùng mới đi tiêm.

Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi chơi.
• Tắm gội hằng ngày để loại bỏ bụi bẩn, mồ hôi ứ đọng trên da.
• Thay quần áo mỗi ngày hoặc ngay khi trẻ ra nhiều mồ hôi.
• Lau dọn nhà cửa, đặc biệt khu vực trẻ hay chơi; vệ sinh đồ chơi khoảng một tuần một lần và làm sạch ngay khi dính bẩn.
• Vệ sinh dụng cụ ăn uống hằng ngày theo hướng dẫn của nhà sản xuất; không dùng chung khăn mặt.

Với trẻ nhỏ, việc chuẩn bị sẵn bình sữa và phụ kiện tiệt trùng riêng cho từng bé cũng giúp hạn chế lây chéo trong gia đình có nhiều con.

Ăn chín uống sôi, bảo đảm an toàn thực phẩm

• Chọn thực phẩm tươi, rõ nguồn gốc, bảo quản lạnh đúng cách.
• Không để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ trong ngày nắng nóng.
• Hạn chế đồ ăn đường phố và nước đá không rõ nguồn gốc.
• Tăng cường rau xanh và trái cây như cam, dứa để bổ sung vitamin và bù nước.

Cho trẻ uống đủ nước

Trẻ hiếu động nên ra mồ hôi nhiều hơn người lớn. Cần tăng lượng nước trong ngày, có thể dùng thêm nước chanh, nước muối pha loãng hoặc oresol pha đúng tỷ lệ ghi trên bao bì. Với trẻ biếng uống nước, một bộ đồ dùng ăn uống có màu sắc bắt mắt đôi khi lại là cách đơn giản để tạo thói quen uống nước đều đặn.

Dùng điều hòa và chống nắng đúng cách

• Duy trì nhiệt độ phòng khoảng 26 đến 28 độ C, không để chênh lệch quá lớn so với ngoài trời.
• Không để luồng gió thổi thẳng vào người trẻ; vệ sinh máy lạnh định kỳ.
• Hạn chế cho trẻ ra ngoài từ 10 giờ sáng đến 15 giờ chiều.
• Nếu buộc phải ra ngoài, cho trẻ đội mũ, mặc áo chống nắng, đeo kính râm và tận dụng bóng râm.
• Chọn quần áo chất liệu sợi tự nhiên, mềm, thấm hút mồ hôi; không quấn quá kỹ với trẻ sơ sinh và hạn chế đóng bỉm liên tục trong ngày nắng đỉnh điểm.

Diệt muỗi, phòng côn trùng đốt

• Cho trẻ ngủ màn kể cả ban ngày, mặc quần áo dài tay khi ở nơi nhiều muỗi.
• Loại bỏ vật dụng đọng nước quanh nhà, thả cá diệt lăng quăng.
• Phối hợp phun hóa chất diệt muỗi theo hướng dẫn của cơ quan y tế địa phương.
• Không để thức ăn, rác thải vương vãi thu hút ruồi muỗi.

Tăng cường sức đề kháng

Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, ăn cân đối, ngủ đủ giấc và vận động vừa sức. Cha mẹ không tự ý dùng kháng sinh cho con; nếu cân nhắc bổ sung vitamin và sản phẩm hỗ trợ sức khỏe, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tự mua theo mách bảo.

Khám sức khỏe định kỳ và cách ly khi trẻ mắc bệnh

Khám định kỳ giúp phát hiện sớm bất thường, hạn chế nguy cơ biến chứng. Khi trẻ mắc bệnh lây, nên cho nghỉ học theo khuyến cáo của y tế trường học, theo dõi sát dấu hiệu trở nặng và không tự ý dùng thuốc.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ sốt virus bao lâu thì khỏi?

Phần lớn trường hợp giảm dần sau vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách, ban đỏ mịn thường xuất hiện từ ngày thứ 2 đến ngày thứ 4. Nếu trẻ sốt kéo dài, đau đầu, nôn nhiều, co giật hoặc mất ý thức, cần đưa đi khám ngay thay vì tiếp tục theo dõi.

Làm sao phân biệt sốt xuất huyết với sốt virus thông thường?

Sốt xuất huyết thường sốt cao đột ngột, kèm đau hốc mắt, đau nhức cơ khớp, da xung huyết và có thể xuất huyết dưới da hay chảy máu chân răng. Quan trọng hơn, bệnh có thể trở nặng đúng lúc trẻ vừa hạ sốt. Việc phân biệt chính xác cần xét nghiệm, nên khi nghi ngờ, cha mẹ hãy đưa con đi khám.

Trẻ tay chân miệng có được tắm không?

Vẫn nên vệ sinh cơ thể cho trẻ nhẹ nhàng bằng nước ấm ở nơi kín gió, tránh chà xát làm vỡ nốt phỏng. Kiêng tắm hoàn toàn dễ khiến da bội nhiễm hơn.

Có nên cho trẻ nằm điều hòa cả đêm?

Có thể dùng điều hòa nhưng nên duy trì khoảng 26 đến 28 độ C, không để gió thổi thẳng vào trẻ và vệ sinh máy định kỳ. Chênh lệch nhiệt độ quá lớn là yếu tố thúc đẩy bệnh hô hấp.

Trẻ đã tiêm vắc xin rồi có còn mắc bệnh không?

Vẫn có khả năng mắc, nhưng tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch giúp giảm nguy cơ mắc cũng như nguy cơ diễn tiến nặng. Đây là lý do các mũi nhắc lại được khuyến cáo không nên bỏ qua.

Cho trẻ đi bơi thế nào để tránh đau mắt đỏ và bệnh ngoài da?

 Ba mẹ nên chọn bể bơi có nguồn nước được xử lý, cho trẻ đeo kính bơi, tắm tráng ngay sau khi lên bờ, dùng khăn riêng và không dụi mắt bằng tay ướt.

Ghi nhớ nhanh

15 bệnh kể trên tập trung vào bốn nhóm: hô hấp, tiêu hóa, truyền nhiễm có phát ban, và nhóm bệnh da hoặc do nhiệt. Chúng khác nhau về nguyên nhân nhưng giống nhau ở một điểm: nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường giúp cha mẹ chủ động đưa trẻ đi khám và xử trí kịp thời.

Ba lớp bảo vệ mà cha mẹ có thể chủ động dựng lên là tiêm chủng đầy đủ đúng lịch, giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống, cùng chế độ dinh dưỡng và nước uống hợp lý. Khi con xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào trong danh sách phía trên, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế thay vì tự điều trị tại nhà. Với vắc xin, nên hoàn tất trước mùa dịch để cơ thể trẻ kịp tạo miễn dịch.

Lưu ý

Nội dung bài viết nhằm cung cấp thông tin tham khảo về một số bệnh và vấn đề sức khỏe trẻ nhỏ có thể gặp trong mùa hè, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Biểu hiện bệnh ở mỗi trẻ có thể khác nhau tùy độ tuổi, thể trạng và nguyên nhân gây bệnh. Cha mẹ không nên tự ý dùng thuốc, kháng sinh, thuốc hạ sốt hoặc các sản phẩm điều trị cho trẻ khi chưa có hướng dẫn phù hợp. Nếu trẻ sốt kéo dài, khó thở, co giật, li bì, nôn nhiều, có dấu hiệu mất nước, xuất huyết hoặc xuất hiện bất kỳ biểu hiện bất thường khiến cha mẹ lo lắng, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời. Việc tiêm chủng, bổ sung vitamin, khoáng chất và sử dụng các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe cần phù hợp với độ tuổi, nhu cầu của trẻ và hướng dẫn của nhân viên y tế.

Bài viết liên quan:

>>> Sốt xuất huyết ở trẻ sơ sinh: Dấu hiệu cha mẹ dễ bỏ sót và cách bảo vệ con

>>> Dịch Chồng Dịch Mùa Mưa: Mẹ Cần Làm Gì Để Bảo Vệ Bé Khỏi Tay Chân Miệng, Sốt Xuất Huyết?