Acid Folic Là Gì? Vì Sao Cần Bổ Sung Trước Khi Mang Thai

Rất nhiều mẹ chỉ nghĩ đến việc uống acid folic sau khi que thử thai lên 2 vạch – nhưng theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và CDC Hoa Kỳ, đây là thời điểm đã hơi muộn. Ống thần kinh của thai nhi – tiền thân của não và tủy sống – đóng lại hoàn toàn chỉ trong khoảng 28 ngày đầu thai kỳ, tức là rất nhiều trường hợp còn chưa kịp biết mình có thai. Đây là lý do acid folic cần được bổ sung trước khi mang thai, không phải đợi đến khi có thai mới bắt đầu.

Acid folic là gì?

Acid folic (còn gọi là vitamin B9 dạng tổng hợp) là một loại vitamin nhóm B tan trong nước, đóng vai trò quan trọng trong quá trình tổng hợp ADN và phân chia tế bào. Dạng tự nhiên của nó có trong thực phẩm được gọi là folate, còn “acid folic” thường dùng để chỉ dạng tổng hợp có trong viên uống bổ sung và thực phẩm tăng cường vi chất.

Với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, acid folic có ý nghĩa đặc biệt vì nó tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành ống thần kinh của thai nhi trong những tuần đầu tiên của thai kỳ.

Vì sao phải bổ sung acid folic trước khi mang thai, không đợi biết có thai mới uống?

Ống thần kinh của thai nhi bắt đầu hình thành từ rất sớm và đóng lại hoàn toàn vào khoảng ngày thứ 28 của thai kỳ – thời điểm mà nhiều phụ nữ thậm chí chưa trễ kinh hoặc chưa thử thai. Nếu đợi đến khi có kết quả thử thai dương tính mới bắt đầu bổ sung, mẹ đã bỏ lỡ giai đoạn quan trọng nhất để phòng ngừa dị tật ống thần kinh như nứt đốt sống (spina bifida) hay vô sọ (anencephaly).

Chính vì vậy, CDC khuyến cáo mọi phụ nữ trong độ tuổi sinh sản – kể cả khi chưa có kế hoạch mang thai cụ thể – nên duy trì bổ sung acid folic đều đặn mỗi ngày, và nên bắt đầu ít nhất 3 tháng trước khi dự định thụ thai. Đây cũng là lý do giai đoạn chuẩn bị mang thai quan trọng không kém gì giai đoạn mang thai chính thức.

Ngoài dinh dưỡng, mẹ cũng nên chuẩn bị đầy đủ về sức khỏe, yếu tố di truyền và tài chính trước khi mang thai – xem thêm trong bài Chuẩn bị trước khi mang thai: Bản đồ 3 trụ cột y tế, di truyền và tài chính cho mẹ Việt.

Nên bổ sung bao nhiêu acid folic mỗi ngày?

Theo khuyến cáo chung của WHO, CDC và Bộ Y tế, liều lượng acid folic khuyến nghị thay đổi theo từng giai đoạn:

• Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, đang chuẩn bị mang thai: tối thiểu 400 mcg (0,4 mg) mỗi ngày.
• Phụ nữ đang mang thai: khoảng 600 mcg mỗi ngày.
• Phụ nữ đang cho con bú: khoảng 500 mcg mỗi ngày.
• Nhóm nguy cơ cao (từng có thai kỳ trước bị dị tật ống thần kinh, đang dùng thuốc chống động kinh, mắc tiểu đường…): có thể cần liều cao hơn nhiều lần, nhưng phải theo chỉ định cụ thể của bác sĩ, không tự ý tăng liều.

Đây là các mốc tham khảo phổ biến – liều lượng cụ thể phù hợp với từng người vẫn nên được bác sĩ sản khoa tư vấn dựa trên tiền sử sức khỏe cá nhân.

Thực phẩm giàu acid folic (folate) tự nhiên

Bên cạnh viên uống bổ sung, mẹ có thể tăng cường folate qua chế độ ăn hàng ngày. Một số nhóm thực phẩm giàu folate tự nhiên gồm:

• Rau lá xanh đậm: rau bina (cải bó xôi), cải xoăn, bông cải xanh
• Các loại đậu: đậu lăng, đậu Hà Lan, đậu nành
• Nội tạng động vật: gan bò, gan gà (lưu ý không ăn quá thường xuyên vì hàm lượng vitamin A cao)
• Trái cây họ cam quýt: cam, bưởi và nước ép từ các loại quả này
• Măng tây, bơ, ngũ cốc nguyên hạt

Chỉ ăn uống thôi có đủ hay vẫn cần uống thêm viên bổ sung?

Trên lý thuyết, một chế độ ăn đa dạng rau xanh và đậu có thể cung cấp folate, nhưng trên thực tế rất khó đảm bảo đủ 400 mcg mỗi ngày chỉ từ thực phẩm – phần lớn vì folate dễ bị hao hụt trong quá trình nấu nướng ở nhiệt độ cao, và khả năng hấp thu folate tự nhiên từ thực phẩm cũng thấp hơn so với acid folic tổng hợp. Đây là lý do các tổ chức y tế vẫn khuyến nghị phụ nữ chuẩn bị mang thai kết hợp cả hai: ăn uống giàu folate tự nhiên và uống thêm viên bổ sung acid folic hoặc vitamin tổng hợp dành cho mẹ bầu phù hợp với giai đoạn tiền sản.

Thiếu acid folic khi mang thai gây ra hậu quả gì?

Thiếu acid folic trong giai đoạn đầu thai kỳ làm tăng nguy cơ dị tật ống thần kinh ở thai nhi, bao gồm nứt đốt sống và vô sọ – đây là những dị tật bẩm sinh nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của não và tủy sống. Ngoài ra, thiếu folate kéo dài cũng có thể góp phần gây thiếu máu hồng cầu to ở mẹ, ảnh hưởng đến sức khỏe chung trong thai kỳ.

Câu hỏi thường gặp

Uống acid folic quá liều có sao không?
Uống quá liều khuyến nghị trong thời gian dài có thể che lấp dấu hiệu thiếu vitamin B12 và gây một số ảnh hưởng khác. Mẹ nên tuân theo liều lượng khuyến nghị hoặc chỉ định của bác sĩ, không tự ý uống liều cao nếu không thuộc nhóm nguy cơ cần chỉ định riêng.

Đã lỡ mang thai mà chưa uống acid folic trước đó thì có muộn không?
Nên bắt đầu bổ sung ngay khi biết có thai và trao đổi với bác sĩ sản khoa – dù không tối ưu bằng việc bổ sung từ trước, việc uống bổ sung ngay vẫn có giá trị cho phần thai kỳ còn lại.

Uống viên vitamin tổng hợp cho bà bầu có thay thế được acid folic riêng lẻ không?
Hầu hết các loại vitamin tổng hợp dành cho phụ nữ chuẩn bị mang thai và mang thai đều đã có sẵn hàm lượng acid folic phù hợp, chẳng hạn Vitamin tổng hợp cho mẹ bầu Pregnacare Max. Mẹ nên kiểm tra thành phần cụ thể trên bao bì hoặc hỏi dược sĩ để đảm bảo liều lượng phù hợp với giai đoạn của mình.

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn, chẩn đoán của bác sĩ. Trước khi bắt đầu bổ sung acid folic hoặc bất kỳ loại vitamin nào, mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ sản khoa để được tư vấn liều lượng phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân.

Nguồn tham khảo: khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) và các tài liệu y khoa trong nước.

Mẹ có thể tìm hiểu thêm các sản phẩm chăm sóc sức khỏe cho mẹ bầu và mẹ sau sinh tại KidsPlaza.