Nên Uống Acid Folic Trước Khi Mang Thai Bao Lâu?

Câu trả lời ngắn gọn: theo CDC Hoa Kỳ, mẹ nên bắt đầu uống acid folic ít nhất 1 tháng trước khi mang thai. Nhưng theo khuyến cáo của WHO và thực tế tư vấn tại các bệnh viện sản ở Việt Nam, thời điểm lý tưởng là trước 3 tháng – đủ để cơ thể tích lũy đủ lượng folate dự trữ trước khi trứng được thụ tinh. Nếu đang có kế hoạch mang thai trong năm nay, đây là lúc nên bắt đầu.

Vì sao thời điểm bắt đầu uống acid folic lại quan trọng?

Trong bài viết trước, mình đã giải thích acid folic (vitamin B9) tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành ống thần kinh của thai nhi – cấu trúc sẽ phát triển thành não và tủy sống. Điểm mấu chốt nằm ở chỗ ống thần kinh đóng lại rất sớm, khoảng ngày thứ 28 sau khi thụ thai – tức là trước khi nhiều mẹ kịp nhận ra mình đã có thai (que thử thường chỉ lên 2 vạch rõ từ tuần thứ 4-5). Nếu đợi đến lúc biết tin vui mới bắt đầu bổ sung, cơ thể gần như không còn đủ thời gian để tích lũy nồng độ folate cần thiết trong giai đoạn hình thành ống thần kinh.

CDC và WHO khuyến cáo uống acid folic bao lâu trước khi mang thai?

Hai tổ chức y tế lớn đưa ra mốc thời gian hơi khác nhau, và hiểu đúng sự khác biệt này sẽ giúp mẹ chủ động hơn:

• CDC (Mỹ): khuyến nghị phụ nữ trong độ tuổi sinh sản uống 400 mcg acid folic mỗi ngày, bắt đầu tối thiểu 1 tháng trước khi thụ thai và duy trì trong 2-3 tháng đầu thai kỳ. Đây được xem là mốc thời gian tối thiểu để có hiệu quả phòng ngừa dị tật ống thần kinh.
• WHO: khuyến nghị bổ sung hàng ngày ít nhất 3 tháng trước khi mang thai. Theo khảo sát của WHO phối hợp với Viện Dinh dưỡng Quốc gia, hơn 50% phụ nữ Việt Nam trong độ tuổi sinh sản có nồng độ folate trong máu thấp hơn ngưỡng tối ưu để phòng ngừa dị tật ống thần kinh – đây là lý do các bác sĩ sản khoa tại Việt Nam thường tư vấn mốc 3 tháng thay vì 1 tháng.

Nói cách khác, 1 tháng là mốc tối thiểu, còn 3 tháng là mốc lý tưởng để cơ thể có đủ thời gian xây dựng “kho dự trữ” folate ổn định trước khi mang thai, thay vì chạy đua đúng lúc thụ thai.

Trường hợp nào cần uống sớm hơn và liều cao hơn?

Một số nhóm phụ nữ được khuyến cáo bổ sung sớm hơn và liều cao hơn mức 400 mcg thông thường, dưới sự theo dõi của bác sĩ:

• Từng có thai kỳ bị dị tật ống thần kinh (thai vô sọ, tật nứt đốt sống): thường được chỉ định liều cao 4.000 mcg/ngày, bắt đầu từ 1 tháng trước khi có thai lại và duy trì suốt 3 tháng đầu thai kỳ.
• Mang thai đôi/đa thai, mắc tiểu đường, động kinh đang dùng một số loại thuốc chống co giật, béo phì (BMI cao) – đây là các nhóm có nguy cơ hấp thu hoặc chuyển hóa folate kém hơn bình thường.
• Mang gen đột biến MTHFR (khó chuyển hóa acid folic dạng tổng hợp) – nhóm này thường được tư vấn dùng dạng L-Methylfolate thay vì acid folic thông thường.

Nếu thuộc một trong các trường hợp trên, mẹ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản khoa để được chỉ định liều phù hợp, không tự ý tăng liều.

Nếu chưa kịp uống trước khi mang thai thì phải làm sao?

Trên thực tế, phần lớn thai kỳ ở Việt Nam đều không được lên kế hoạch từ trước 3 tháng, và điều đó không đồng nghĩa với việc thai nhi chắc chắn gặp vấn đề. Nếu phát hiện có thai mà chưa kịp bổ sung acid folic trước đó, mẹ nên:

• Bắt đầu uống acid folic ngay khi que thử lên 2 vạch, không đợi đến lần khám thai đầu tiên.
• Tăng cường thực phẩm giàu folate tự nhiên (rau lá xanh đậm, gan động vật, các loại đậu, măng tây, bơ) song song với việc uống bổ sung.
• Đi khám thai sớm để bác sĩ đánh giá và tư vấn cụ thể, đặc biệt nếu thuộc nhóm nguy cơ cao đã nêu ở trên.

Không cần quá lo lắng – nguy cơ dị tật ống thần kinh tăng lên khi thiếu folate kéo dài, chứ không phải do “trễ vài tuần” là chắc chắn có vấn đề.

Cách chọn vitamin bổ sung acid folic phù hợp khi chuẩn bị mang thai

Với đa số phụ nữ khỏe mạnh, một viên vitamin tổng hợp cho mẹ bầu có chứa khoảng 400 mcg acid folic là đủ để đáp ứng khuyến cáo của CDC và WHO, đồng thời bổ sung thêm sắt, canxi, DHA và các vi chất khác cần thiết trong giai đoạn chuẩn bị mang thai. Khi chọn sản phẩm, mẹ nên ưu tiên loại có ghi rõ hàm lượng acid folic trên nhãn, và nếu từng được bác sĩ chẩn đoán mang gen MTHFR, nên chọn loại có một phần folate ở dạng L-Methylfolate (dạng cơ thể hấp thu trực tiếp, không cần chuyển hóa) thay vì acid folic tổng hợp hoàn toàn – ví dụ như Pregnacare Max hiện có 400 mcg acid folic trong đó 200 mcg ở dạng L-Methylfolate.

Câu hỏi thường gặp

Uống acid folic thừa liều có hại không?
Với liều 400-800 mcg/ngày theo khuyến cáo thông thường, hầu như không gây tác dụng phụ đáng kể vì acid folic tan trong nước, phần dư thừa được đào thải qua nước tiểu. Tuy nhiên, dùng liều rất cao (trên 1.000 mcg/ngày) kéo dài mà không có chỉ định của bác sĩ có thể che lấp dấu hiệu thiếu vitamin B12, nên mẹ vẫn cần tuân theo liều khuyến nghị thay vì tự ý uống liều cao.

Có thể chỉ ăn thực phẩm giàu folate thay vì uống viên bổ sung không?
Về lý thuyết là có thể, nhưng trên thực tế rất khó đạt đủ 400 mcg/ngày chỉ từ thực phẩm một cách ổn định, vì folate trong rau củ dễ mất đi khi nấu chín và phụ thuộc nhiều vào khẩu phần ăn hàng ngày. Đây là lý do các tổ chức y tế vẫn khuyến nghị uống bổ sung song song với chế độ ăn giàu folate, thay vì chỉ dựa vào một trong hai.

Nam giới chuẩn bị có con có cần bổ sung acid folic không?
Một số nghiên cứu cho thấy folate cũng liên quan đến chất lượng tinh trùng, nên một số bác sĩ khuyến khích người chồng bổ sung folate qua thực phẩm hoặc viên uống trong giai đoạn chuẩn bị có con, dù bằng chứng về lợi ích trực tiếp chưa mạnh bằng ở phụ nữ. Đây không phải là khuyến cáo bắt buộc như với người mẹ.

Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Mẹ nên trao đổi với bác sĩ sản khoa để được tư vấn liều lượng phù hợp với tình trạng sức khỏe cá nhân.

Nguồn tham khảo: CDC (Centers for Disease Control and Prevention), USPSTF (U.S. Preventive Services Task Force), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phối hợp Viện Dinh dưỡng Quốc gia Việt Nam.

Mẹ có thể tham khảo thêm các bài viết khác trong chuyên mục Chuẩn bị mang thai, hoặc ghé KidsPlaza để tìm hiểu thêm các sản phẩm chăm sóc mẹ và bé.